Koluszki
476px-POL_Koluszki_COA.svg.png

Koluszki ros. ''Колюшки'', niem. ''Koluschki'' – miasto w województwie łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koluszki. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. piotrkowskiego. Miasto położone na Równinie Koluszkowskiej, pomiędzy Wysoczyzną Rawską a wyniesieniami Garbu Łódzkiego – pozostałością dawnych lodowców, na skraju źródłowego odcinka doliny rzeki Mrogi. Duży węzeł kolejowy oraz ośrodek przemysłowy (odlewnia). Baza paliw płynnych, połączona rurociągiem z rafinerią w Płocku.

Lokalny ośrodek usługowy. Prawa miejskie od 1949 roku. W mieście działa klub sportowy KKS Koluszki (piłka nożna 5 liga), oraz Klub Żeglarski Horyzont.

W Koluszkach znajduje się, jedyny w Polsce, Wydział Niedoręczalnych Przesyłek Poczty Polskiej. Gromadzone są tu przesyłki, których z różnych powodów nie można doręczyć adresatowi, ani też zwrócić nadawcy. Przesyłki przechowywane są przez okres ok. 13 miesięcy, a następnie wystawiane na ogólnodostępny przetarg publiczny (aukcję). W czasie takiej aukcji (organizowanej raz na kwartał) sprzedawanych jest kilka tysięcy różnych artykułów.

Dwie części miasta

Koluszki dzielą się na część wschodnią i zachodnią. Oś podziału stanowią linie kolejowe.
Głównym sposobem przedostawania się przez nie jest najdłuższe w Polsce przejście podziemne PKP, znajdujące się pod peronami. Oprócz przejścia podziemnego istnieją tylko dwa sposoby przedostania się na drugą część Koluszek: wiadukt kolejowy (ul. Przejazd) i przejazd kolejowy strzeżony (ul. Wyspiańskiego).

Historia

  • 1399 – pierwsza wzmianka o Koluszkach, kiedy to wieś ''Coluszcovice'' została zarejestrowana w księgach sądowych. Koluszki wchodziły w skład ówczesnego powiatu brzezińskiego należącego do województwa łęczyckiego.
  • XIV/XV wiek – poprzez Koluszki przechodził ważny szlak handlowy, zwany bałtycko-ruskim. Wiódł on od Łęczycy, przez Brzeziny, Koluszki, Inowłódz, Opoczno do Sandomierza
  • 1775 – w Koluszkach mieszka 41 osób w 13 domach
  • 1790 – Koluszki posiadają 19 domów, młyn zbożowy, browar, karczmę i tartak
  • 1797 – w pobliżu osady powstały cztery kolonie czynszowe, w których zamieszkiwało 20 rodzin kolonistów niemieckich. Osady te to Katarzynów, Felicjanów, Stefanów i Słotwiny
  • 1831 – powstaje część obecnych Koluszek – Kowalszczyzna, w której istnieje folwark i kolonia Wypalenisko
  • koniec XIX wieku – wszystkie wyżej wymienione miejscowości weszły w skład osady Koluszki
  • 2 września 1846 – po raz pierwszy z Koluszek do Piotrkowa Trybunalskiego wyrusza pociąg na linii Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej
  • 19 listopada 1865 – połączenie kolejowe Koluszek z Łodzią Fabryczną (Droga Żelazna Fabryczno-Łódzka). W 1863 roku pojawił się projekt budowy linii Rokiciny–Łódź–Kalisz, który został odrzucony. Powodem odmowy stała się doktryna wojenna Rosji, która zakładała, że dzięki rzadkiej sieci kolejowej na terenie Królestwa Polskiego ewentualny atak na Rosję będzie mocno spowolniony. Dopiero w 1864 roku wykonano projekt połączenia Łodzi z koleją Warszawsko–Wiedeńską, który zawierał również wariant jej ewentualnego przedłużenia do Kalisza. Projekt przyjęto, lecz jedynie w wariancie do Łodzi, bez pozwolenia na przedłużenie trasy. Według koncesji stacja węzłowa miała się znajdować między Rogowem, a Rokicinami, a na ostateczną pozycję wybrano Koluszki. Koncesja obejmowała eksploatację linii przez kolejne 75 lat. Prace budowlane trwały trzy miesiące i zostały przeprowadzone w roku 1865, jednak pociągi pasażerskie ruszyły dopiero rok później. Przy budowie linii pracowało 2400 osób.
  • od 1867 w Guberni Piotrkowskiej
  • 1883 – w osadzie mieszkało 399 mieszkańców
  • 1885 - budowa odnogi Drogi Żelaznej Iwangorodzko-Dąbrowskiej z Koluszek do Skarżyska Kamiennej przez Tomaszów Mazowiecki oraz wybudowanie linii kolejowej do Łodzi (Stacja Łódź Kaliska) i połączenie jej z Pabianicami, Zduńską Wolą, Kaliszem i Poznaniem
  • koniec XIX wieku – po obu stronach linii kolejowej zaczęło rozwijać się budownictwo mieszkalne, w początkowym okresie bezplanowe i chaotyczne. Wytyczane ulice nie miały twardej nawierzchni i kanalizacji. Jednak istniejące połączenie z ośrodkami miejskimi miało wpływ na dalszą rozbudowę Koluszek. Ulice: Brzezińska i 3 Maja stają się najważniejszymi ulicami osady. Wybudowano tu budynek stacyjny, wieżę ciśnień oraz budynki murowane z czerwonej cegły dla kolejarz
  • początek XX wieku - rodziny kolejarskie stanowią ok. 50% mieszkańców. Pozostałą grupę stanowią rolnicy, kupcy, rzemieślnicy oraz dojeżdżający do pracy w Łodzi
  • 1904 – powstanie parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP. Pierwszym proboszczem zostaje ksiądz Ignacy Dąbrowski. Powstaje Ochotnicza Straż Pożarna oraz targowisko (wtorek staje się dniem targowym dla Koluszek)
  • 1914 – wybuch I wojny światowej zahamował rozwój osady
  • 1917 – Koło Polskiej Macierzy tworzy Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Humanistyczne
  • 1930 – w osadzie Koluszki zamieszkiwało 3557 osób
  • 1936 – na posiedzeniu Sejmiku Powiatowego w Brzezinach podjęto decyzję wystąpienia do władz wojewódzkich o powołanie miasta Koluszki
  • 18 stycznia 1945 – wyzwolenie Koluszek spod okupacji niemieckiej
  • 28 kwietnia 1949 – nadanie gromadzie Koluszki-Kolonia praw miejskich, zmiana nazwy na Koluszki (najstarsza część Koluszek nie weszła w skład nowo powstałego miasta ani gminy!)
  • 1968 – rozpoczęcie eksploatacji rurociągów produktów naftowych Płock – Koluszki
  • 1975 – wybudowanie wiaduktu nad torami kolejowymi
  • 1975 – na podstawie zmienionego podziału administracyjnego, Koluszki włączono do nowo powstałego województwa piotrkowskiego
  • 1976 - amerykańska firma Swindell-Dressler wybudowała odlewnię żeliwa, zakładowi nadano nazwę "Koluszki"
  • 14 grudnia 1981 – w odpowiedzi na wprowadzenie w kraju stanu wojennego, wybucha w Odlewni Żeliwa "Koluszki" 12 godzinny strajk okupacyjny
  • 1999 – Koluszki w województwie łódzkim i powiecie łódzkim wschodnim
DSC00213.JPG

Położenie

Miasto położone jest na skraju Mazowsza, łączy łagodne równiny Niżu Środkowo-Polskiego z falistymi wyniesieniami Garbu Łódzkiego - pozostałością dawnych lodowców. Dolina rzeki Mrogi rozcina tereny na północny zachód od miasta.

Miasto (wg Google_Maps) położone jest w odległości:

  • 115 km od Warszawy
  • 33 km od Łodzi
  • 45 km od Piotrkowa Trybunalskiego
  • 229 km od Poznania
  • 199 km od Katowic
  • 205 km od Siedlec

Hipotezy dotyczące nazwy

  1. Pierwszym właścicielem miejscowości był Koluch a następnie jego syn Koluszek.
  2. Nazwa Koluszki pochodzi od ryby zwanej "Koluszka", która stanowiła bogactwo pobliskich stawów i rozlewisk.

Znane osoby związane z Koluszkami

  • Katarzyna Kobro (1898-1951) - jedna z najwybitniejszych rzeźbiarek w dwudziestoleciu międzywojennym
  • Lidia Kopania (ur. 1978) – polska piosenkarka
  • kpt. Teofil Brzozowski (ur. 1896) – polski oficer zamordowany w Katyniu w 1940
  • Władysław Strzemiński (1893-1952) – polski malarz, teoretyk sztuki, pedagog, twórca teorii unizmu
  • Wiesław Mirewicz (1904-1974) – wł. Wiesław Gutman, aktor

Osiedla w Koluszkach

Transport

Przez miasto przebiegają dwie drogi wojewódzkie

  • droga wojewódzka nr 715: Brzeziny – Koluszki – Budziszewice – Ujazd
  • droga wojewódzka nr 716: Koluszki – Rokiciny – Piotrków Trybunalski

Kolej

Miasto stanowi ważny węzeł kolejowy

  • linia kolejowa nr 1: Warszawa – Skierniewice – Koluszki – Piotrków Trybunalski – Radomsko – Częstochowa – Zawiercie – Granica (Maczki)
  • linia kolejowa nr 17: Koluszki – Łódź Fabryczna
  • linia kolejowa nr 534: Koluszki – Mikołajów
  • linia kolejowa nr 535: Zieleń – Koluszki

Inne instytucje w mieście

95-040 Koluszki, ul. 3 Maja 2

  • Zakład Usług Komunalnych

95-040 Koluszki, ul. Mickiewicza 4

  • Ośrodek Sportu i Rekreacji

95-040 Koluszki, ul. Ludowa 2

  • Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej

95-040 Koluszki, ul. Brzezińska 32

  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Władysława Strzemińskiego

95-040 Koluszki, ul. 11 Listopada 33

Religia

  • Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Koluszkach – ul. 11 Listopada 17
  • Parafia Świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Koluszkach – ul. Mickiewicza 40/44
  • Zbór Świadków Jehowy – ul. Kasprowicza 7

Zobacz też

Linki zewnętrzne

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License